Soner Yalçın'ın 2002 yılında yayınladığı EFENDİ-Beyaz Türklerin Büyük Sırrı isimli kitap İzmir'in ünlü tüccar ailelerinden Evliyazadelerin hikayesini anlatırken bu aileyle akrabalık ilişkileri olan Uşşakizade, Helvacızade, Yemişçizade, Salepçizade, Osmanizade, Kilimcizadeler, Tuzcuzade, Musulluzade ailelerinin İzmir tarihindeki yeri ve önemine dikkat çekmişti.Yalçın'ın kitabında Evliyazadeler ve akrabaları olan diğer ailelerin Sabetaycı olduğu iması Sabetaycılık konusunun Türkiye gündemine yerleşmesine sebep olmuştu.
İzmirli Evliyazadelerin Efendi kitabında yer verilmeyen yakın-uzak akrabalık ilişkilerine değinmeye çalışacağız bu yazımızda.
DR. NAZIM
Evliyazadelerin siyasi cinayete kurban giden ilk damadı Dr. Nazım bey,Vardar boylarından sarıklı bir ağa olarak tanınan Hacı Abdülhamid bey'in Ayşe hanım'la evliliğinden dünyaya gelen çocuklarından biridir.Nazım bey'in Nafia, Rasiha, Şevkiye, isimli 3 kızkardeşi ve Fazıl Mehmet isimli bir erkek kardeşi vardır.
Dr. Nazım bey'in kardeşi Rasiha hanım'ın oğullarından Hamid Ortaç'ın damadı Talat Anamur'un kardeşi Süreyya Anamur, Munis Faik Ozansoy'un kardeşi Remide hanım'ın eşidir.
Soner Yalçın , Munis Faik Ozansoy'un akrabası Atıf Bayındır'ın Evliyazadelerin damatlarından Dr. Tevfik Rüştü Aras'ın amcasının oğlu olduğunu yazmış.
Hamit Ortaç'ın kardeşi Nihat Ortaç, Erzurum mebusu Şükrü Koçak'ın bacanağıdır.
Şükrü Koçak'ın yeğeni Hadi Hüsman, Demokrat Partinin Gümrük ve İnhisarlar vekilliği görevinde bulunmuş, Yassıada yargılanan Hüsman 10 yıl ceza almış.
Hamit ve Nihat Ortaç 'ın kardeşleri Lütfiye hanım'ın oğlu Turgut Gürsel'in bacanağı yüksek Mimar Cevat Erbel, Kapancı Cemaatindan Mason Üstadı Avukat Dr. Reşat Atabek'in eşi Emine Atabek'in dayısıdır.Erbel'in ilk eşi Çorlulu Ali Paşa ahfadından Nermin hanım çocuk kaçakçılığı suçlamasıyla suçlanıp beraat eden Dr. Oktay Cumhur Akkent'in kuzenidir.Akkent'in eşi Ayla hanım da Kapancı Cemaatindendir.
ADNAN MENDERES
Evliyazadelerin siyasi bir cinayete kurban giden ikinci ve en ünlü damatları Adnan Menderes
Adnan Menderes'in eşi Evliyazadelerin kızı Berin hanım ve oğulları Aydın Menderes
Berin Menderes'in kardeşi Güzin hanım Vapur acentası sahibi Hamdi Dülger ile evlenmiş.Güzin hanım'ın eltisi Hüsnet Dülger'in kardeşi, Mehmet Ali Aybar'ın dayısının oğlu İsmail Gelenbevioğlu'nun eşidir.
Güzin Dülger'in diğer eltisi Naciye hanım, işadamı Hüsnü Özyeğin'in teyzesinin kızıdır.Naciye Dülger'in oğlu Ali Kemal Dülger'in gelini Işık hanım'ın teyzesinin kızı Özden hanım, Nurullah Narin'in gelinidir.Özden Narin'in kızı Oya Temelli, İsmet İnönü'nün kardeşinin torunu Hasan Emre Temelli ile evlenmiş.
Işık Dülger'in teyzezadesi Özden Narin'in kızı, genç yaşta hayatını kaybeden İnci Yerlici,Boğaziçi Üniversitesinin ilk Türk dekanı olan Veziri Azam Halil Hamid Paşa ahfadından Prof. Dr. Vedat Yerlici'nin oğlu Muvaffak Yerlici'nin eşiydi.Muvaffak bey'in son eşi Asu hanım Lütfi Kırdar'ın torunudur.
Vedat Yerlici'nin eşi Esen hanım'ın dayısının kayınpederi Nusret Hilmi Meray Sabetaycıdır.
Esen Yerlici'nin amcazadesi Engin hanım, İsmet İnönü'nün oğlu Ömer İnönü'nün eşiydi.
İnci Yerlici'nin kuzeni Adil Tunca oyuncu Elvin Aydoğdu ile evlenmişti. Adnan Menderes'in konağında dünyaya geldiği dayısı Sadık bey'in torunu Sadık Giz Galatasaray Kulübü Başkanlığı yapmıştır. Sadık Giz'in halazadesi İclal Hanım, Kazım Karabekir'in eşidir.İclal hanım Adnan Menderes'in yakın dostu Ethem Menderes'in de Kuzenidir.
Ethem ve Adnan Menderes:
Tevfik Rüştü Aras ve Fatin Rüştü Zorlu
Evliyazade ailesinin damatlarından Tevfik Rüştü Aras 1925-38 yılları arasında Dışişleri Bakanlığı yapmıştır.Tevfik Rüştü Aras'ın damadı Fatin Rüştü Zorlu,1960 Darbesi sonrası idam edilen 3 isimden birisidir.
Tevfik Rüştü Aras'ın kızı Emel hanım'ın Fatin Rüştü Zorlu ile düğününden bir kare:
Fatin Rüştü Zorlu'nun halasının oğlu yazar Nahid Sırrı Örik
Nahid Sırrı Örik'in annesi Melek hanım ilk evliliğini Sultan II. Abdülhamid'in Başmaybeyncisi ve Maliye Bakanlığı da yapmış olan Sarıcazade Ragıp Paşa'yla yapmıştır.Ragıp Paşa Osmanlı topraklarında kurulan ilk rakı fabrikasının da sahibidir.
Fatin Rüştü'nün babaannesi (Nahid Sırrı'nın aneannesi) Ayşe Sıdıka hanım, Çerkez Hafız Mehmet Paşa'nın kardeşi Hasibe hanım'ın Artvin'in zor ilçesinden Zorluoğlu Ali bey'le yaptığı evlilikten dünyaya gelen 3 kızından biridir.Ayşe Sıdıka hanım'ın erkek kardeşi Hüsnü bey V. Murat'ın 3,5 günlük saltanatı sırasında ona Mabeyncilik yapmıştır.Hüsnü bey'n oğlu Avnullah Kazımi, onun kızı da Halide Nusret Zorlutuna'dır.
Halide Nusret Zorlutuna
Halide Nusret Zorlutuna'nın kızı yazar Emine Işınsu
Halide Nusret Zorlutuna'nın kardeşi İsmet Kür ve kızı Pınar Kür:
Fatin Rüştü ve Nahid Sırrı'nın büyükanneleri Ayşe Sıdıka hanım,Bağdat'ta bulunduğu sırada kuzeniyle evli olan Serdar-ı Ekrem Ömer Paşa'nın onunla bacanak olmak istediği Lehli İbrahim Paşa'yla evlendirilir.Çiftin dünyaya gelen 7 çocuklarından 4'ü hayatta kalır ki bunlardan en küçüğü Ömer, Havran isyanı sırasında şehit düşer.Diğer çocukları Nahid Sırrı'nın annesi Melek Meliha hanım,Emine Binnaz hanım ve Fatin Rüştü'nün babası İbrahim Rüştü Paşa'dır.
Ayşe Sıdıka hanım'ın dayısı Çerkez Hafız Mehmet Paşa'nın kızı Ayşe Sıdıka hanım, Osmanlığa sığınıp Müslüman olan Karl Detroit-Mehmet Ali Paşa ile evlenmiş.
Çiftin kızlarından Hayriye hanım Mehmet Ali Aybar'ın babaannesi, Leyla hanım Nazım Hikmet'in anneannesi, Zekiye hanımsa Ali Fuat Cebesoy'un annesidir.Ayşe Sıdıka hanım'ın kardeşi Hatice hanım da Kazım Karabekir'in amcasının eşidir.
Kaynaklar:
Efendi, Soner Yalçın
Eski Zaman Kadınları Arasında , Nahid Sırrı Örik.
